اخلاق در اینترنت - سایت ساز آرت دیزاین

در این مقاله به تأثیرات مثبت اینترنت بر اخلاق كاربران پرداخته شده است. دیدگاه اتخاذ شده در این مقاله مبتنی بر قابلیت هایی است كه به صورت بالقوه در اینترنت وجود دارد و می تواند سبب تسهیل ارتباطات جهانی میان انسان ها، از میان برداشتن تبعیض ها در دستیابی به اطلاعات و در نهایت ایجاد جامعه اطلاعاتی جهانی شود. از نظر نویسندگان این مقاله اینترنت علیرغم چهره فناوری محور خود میتواند پدید آورنده فضایی باشد كه در آن اخلاق و روابط اجتماعی افراد تقویت گردد. معمولاً از چنین اخلاقی با عنوان «اخلاق سازنده» یاد می شود. استفاده از اینترنت اخلاق خاص خودش را به شیوهای خودكار در كاربرانش به وجود میآورد، كاربرانی كه در هر لحظه داده یا اطلاعاتی را تولید میكنند. از اینرو «اخلاق اینترنتی» جدای از «اخلاق سازنده» نیست. مقاله حاضر با یادآوری امكان همكاری میان اینترنت و انسان به منظور ارتقای روابط انسانی و اصول اخلاقی نگارش یافته است.

اگر مایل به داشتن یک سایت هستید ازینجا شروع کنید 

چكیده

در این مقاله به تأثیرات مثبت اینترنت بر اخلاق كاربران پرداخته شده است. دیدگاه اتخاذ شده در این مقاله مبتنی بر قابلیت هایی است كه به صورت بالقوه در اینترنت وجود دارد و میتواند سبب تسهیل ارتباطات جهانی میان انسان ها، از میان برداشتن تبعیض ها در دستیابی به اطلاعات و در نهایت ایجاد جامعه اطلاعاتی جهانی شود. از نظر نویسندگان این مقاله اینترنت علیرغم چهره فناوری محور خود میتواند پدید آورنده فضایی باشد كه در آن اخلاق و روابط اجتماعی افراد تقویت گردد. معمولاً از چنین اخلاقی با عنوان «اخلاق سازنده» یاد می شود. استفاده از اینترنت اخلاق خاص خودش را به شیوه ای خودكار در كاربرانش به وجود می آورد، كاربرانی كه در هر لحظه داده یا اطلاعاتی را تولید می كنند. از اینرو «اخلاق اینترنتی» جدای از «اخلاق سازنده» نیست. مقاله حاضر با یادآوری امكان همكاری میان اینترنت و انسان به منظور ارتقای روابط انسانی و اصول اخلاقی نگارش یافته است.

مقدمه
موضوعات اخلاقی معمولاً بر مبنای اصول فلسفی یا دینی جوامع مورد بحث و بررسی قرار میگیرند، مانند اینكه انسان باید با پدر و مادر، همسر و فرزندان خود چگونه رفتاری داشته باشد؟ پیشرفت هایی هم كه در حوزه دانش و فناوری روی می دهند گاهی اوقات روابط میان انسان ها و اصول اخلاقی پذیرفته شده در هر جامعه را به چالش می گیرند. اغلب در رابطه با انسان و ماشین این ایده مطرح می شود كه ماشینی شدن جامعه سبب كمرنگ شدن عواطف انسانی و سردی روابط میان انسان ها شده است. چنین دیدگاهی در نگاه اول می تواند درست به نظر برسد، اما برای دنیای امروز چندان مصداق ندارد. امروزه اینترنت و كاربردهای گوناگون آن نظیر پست الكترونیكی، گروه های بحث محاوره مستقیم یا اصطلاحاً چت  فرصتهای جدیدی را برای آشنایی میان كسانی كه هرگز یكدیگر را نمی شناخته اند، فراهم ساخته است و دوستی های جدیدی را از نوع مجازی  بوجود آورده است كه گاهی به دوستی های واقعی میان افراد همفكر و هم علاقه منجر می شود. بدین ترتیب می توان انقلاب اطلاعاتی و در رأس آن اینترنت را بر خلاف انقلاب صنعتی و مظاهر آن كه سبب جدایی انسان ها از یكدیگر شد، عاملی پیوند دهنده میان عناصر انسانی و نزدیك كننده جوامع انسانی در نظر گرفت و به تعبیری در كنار هر رویداد یا تحول تكنولوژیكی میتوان نتایج و تأثیرات مثبتی را نیز مشاهده نمود.
تأثیر اینترنت بر روابط اجتماعی انسان ها گستره ای فراتر از ابعاد فردی را در بر گرفته است تا آن حد كه در هنگام وقوع بلایای طبیعی و فجایع انسانی عاملی مهم در انعكاس عواطف و احساسات انسانی به شمار می رود. نقش راهبردی اینترنت در دو رویداد بزرگ اخیر یعنی جنگ در عراق و حادثه سونامی5 مثال زدنی است. در هر یك از این دو رویداد، اینترنت جدای از ایفای نقش اطلاع رسانی خود، رسانه ای مهم در اعلام موجودیت گروه های مختلف اجتماعی جهت حمایت از آسیب دیدگان و جلب كمك های مردمی از سراسر جهان بود. بسیاری از كاربران اینترنتی با استفاده از امكانات این رسانه جهانی به كمك نیازمندان شتافتند.
هدف از بیان این مطالب ارائه یا القای یك تفكر مثبت اندیش یا خوشبینانه به ذهن خواننده نیست بلكه تبیین امكان تحقق جامعه اطلاعاتی آرمانی در سراسر جهان است. شكی نیست كه همه كاربران اینترنتی به ارزش ها و اصول والای انسانی اهمیتی نمی دهند. هكرها6 یا راهزنان اینترنتی كه با شیوه های مختلف در صدد نفوذ به نقاط مشخصی از اینترنت هستند، از همین نوع كاربران هستند. اصولاً، اینكه در اینترنت چه چیزی پسندیده است یا چه چیزی نامطلوب است، همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد.
حتی در تعاریف قوانین بهرهبرداری از شبكه كامپیوتری و اینترنت همواره جلب نظر طرف های ذینفع مطرح بوده است. گاهی اوقات جانبداری های اقتصادی از تولیدكنندگان دانش و اطلاعات به حدی می رسد كه دیگر «حق»  یا به عبارت بهتر ارزشی برای كاربران قائل نمی شوند. این وضعیت در جوامع اقتصادگرایی8 مانند آمریكا و كشورهای غربی به خوبی مشهود است. كاربران برای برخورداری از خدمات پیوسته اطلاع رسانی مجبور به پرداخت هزینه هایی هستند كه چندان واقعبینانه به نظر نمی رسند. گستره اقتصاد آنقدر وسیع شده است كه دیگر حوزه اخلاق را هم تحت الشعاع خود قرار داده است. امروزه ثروت و پول تنها ارزش اخلاقی پذیرفته شده در بسیاری از جوامع شده و كلیه روابط انسانی بر اساس همین عامل تنظیم و برقرار می گردد.
اما در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و به ویژه اینترنت، گستره اخلاق درست از لحظه ای آغاز میشود كه یك كاربر پشت رایانه شخصی خودش می نشیند و روی دگمه مرورگر اینترنتی  كلیك می كند تا به درون جامعه جهانی اطلاعات گام بگذارد (كولمن 2001). اینكه كسی میهمان اینترنت باشد و برای اولین بار باشد كه از این رسانه استفاده می كند، یا از مشتریان پر و پا قرص اینترنتی یا اصطلاحاً «نرد»  باشد، زیاد مهم نیست. مهم این است كه همه این افراد تحت محیطی به تبادل اطلاعات با یكدیگر میپردازند كه هیچ قانون یا مقرارت رسمی بر آن حاكم نیست. خوب یا بد، درست یا نادرست، باید یا نباید، همگی تعابیر منحصر بفردی هستند كه به ازای تك تك كاربران میلیونی یا میلیاردی اینترنت قابل بررسی و تعریف است.
در چنین فضایی تدوین هر گونه قانون و مقررات نه تنها غیرممكن به نظر میرسد، بلكه مضحك هم جلوه میكند. چیزی كه ممكن است از نظر یك كاربر مطلوب و خواستنی باشد، میتواند از دیدگاه كاربر دیگری نامطلوب و ناپسند باشد. اما فصل مشترك همه كاربران از مبتدی گرفته تا پیشرفته، یك چیز است و آن «ساختن»  است. همه كاربران اینترنت به نوعی در حال ساختن داده یا اطلاعات هستند. حتی كاربرانی كه فقط نقش دریافت كننده  یا مصرف كننده13 اطلاعات را دارند، در واقع به نوعی اطلاعات را در جایی مصرف می كنند و سبب ساختن چیزی در جایی دیگر میشوند. بدین ترتیب همه آنها برخودار از نوعی از اخلاق هستند كه اصطلاحاً «اخلاق سازنده» (كولمن 2001) نامیده می شود.

اینترنت: خوب، بد، زشت یا زیبا
با وجود همه مباحثی كه تاكنون درباره اینترنت و پیامدهای استفاده از آن بر اخلاق كاربران مطرح شده است، هنوز به درستی نمی توان تصویر روشنی را در این خصوص مشاهده كرد. روانشناسان و متخصصان علوم رفتاری اغلب توجه خود را بر جنبه های منفی اینترنت معطوف می نمایند. این بیشتر بدان جهت است كه این دسته از افراد انسان ها را در قالب سوژه های مطالعاتی خود در نظر می گیرند و به علت اضمحلال فزاینده بنیان های خانوادگی و ارزش های انسانی در جوامع غربی، نقش مخرب اینترنت بیشتر از نقش سازنده آن مورد عنایت محققان واقع شده است. بارزترین مصداق این وضعیت استفاده نادرست و كنترل نشده كودكان از اینترنت و گمراهی و به خطر افتادن آنها توسط سودجویان اینترنتی است كه هر چند وقت یكبار اخبار نگران كنندهای در این رابطه از رسانه های جمعی منتشر میشود و هوشیاری والدین كودكان را در استفاده آنها از این رسانه گوشزد می شود. اما به لحاظ چند جانبه بودن پدیده اینترنت، نمی توان نگرشی یكسویه به آن داشت.
به عنوان نمونه هنگامی كه بحث تجارت الكترونیكی مطرح می شود، جنبه های سودآور و سرمایه ساز اینترنت بیشتر مورد توجه قرار می گیرد. حتی از سوی بسیاری از مؤسسات بین المللی نظیر یونسكو  استفاده از اینترنت به عنوان یك رسانه ارزان قیمت و سهل الوصول جهت حل بحران های اقتصادی و فقر در جوامع توسعه نیافته توصیه می شود. در سخنرانی سال گذشته آقای كوفی عنان دبیر كل سازمان ملل متحد استفاده از اینترنت برای از میان برداشتن فواصل طبقاتی در جوامع محروم و عقب مانده قاره آفریقا به عنوان سریعترین و عملی ترین راه حل پیشنهاد شده بود.
هنگامی كه صحبت از تسهیم دانش  به میان می آید، حقیقتاً هیچ رسانه ای نمی تواند جایگزین اینترنت شود و به مثابه یك پل ارتباطی كارآمد میان پژوهشگران در سراسر جهان عمل نماید. در چنین حالتی آیا اینترنت خوب است یا بد؟ زشت است یا زیبا؟ اگر قدری منصفانه به این موضوع نگاه كنیم در می یابیم كه در بسیاری از موارد ملاك قضاوت ما درباره اینترنت سود و زیانی است كه به ما و منافع ما می رساند. چنین دیدگاهی نمی تواند یك جایگاه بی طرفانه در قبال اینترنت داشته باشد. كاربران هنگام استفاده از اینترنت به درستی درمی یابند كه آیا اینترنت دارد به آنها خدمت می كند یا خیانت. البته در سنین كودكی یا نوجوانی چنین تشخیصی قدری مشكل به نظر می رسد، اما با رعایت تدابیر تربیتی و ایجاد امنیت لازم توسط والدین این مشكل قابل حل است.
نقش اینترنت در ایجاد اخلاق سازنده در كاربران
از جمله مهمترین اقداماتی كه میتوان از طریق اینترنت سازمان داد عضویت استادان و متخصصان رشته های مختلف در گروه های تخصصی است. با عضو شدن كاربران اینترنت در این گروه ها، آنها می توانند در جریان آخرین اطلاعات موجود در رشته های تخصصی خود قرار گیرند زیرا همه اعضاء در جریان پیامهای علمی كه توسط یك نفر صادر می شود قرار دارند. در شرایطی كه خطوط ارتباطی از كیفیت لازم برخوردار باشد و در ایستگاه های محل كار هر دو یا چند طرف امكانات لازم (دوربین ویدئویی …) به سیستم اتصال داشته باشد، میتوانند تصویر و فعالیت های یكدیگر را نیز مشاهده كنند.
هم اكنون انجام عمل های مهم جراحی به شكل هدایت از راه دور  و با شركت چند متخصص كه هر كدام در گوش های از دنیا به كار مشغول هستند و می توانند در یك آن ناظر عمل جراحی یا راهنمایی كننده آن باشند، در تعدادی از مراكز مجهز درمانی متداول شده است. یكی دیگر از شكل های نسبتاً رایج اخلاق سازنده كه در سطح كشورهای اروپای غربی و امریكا مشهود است، كنفرانس از راه دو  می باشد كه در آن تعدادی از متخصصان (كه هر كدام در یك گوشه از كره زمین زندگی می كنند) با یكدیگر درباره موضوع مورد علاقه خود به تبادل نظر می پردازند. این نوع كنفرانس های الكترونیك در آینده رواج زیادی خواهند یافت و احتمال میرود كه در مقیاس وسیعی از اهمیت كنفرانس های حضوری (كه بسیار پرهزینه تر است) كاسته شود .
در طول چند دهه اخیر، مجله های علمی، در میان پژوهشگران، نقش ویژه ای در برقراری ارتباطات علمی ایفا كرده اند و تعداد این مجله ها در سطح جهان همواره رو به افزایش بوده است. اما با توجه به گسترش شبكه اینترنت، به ویژه در طول 5 سال گذشته، به نظر می رسد كه در سال های آینده نتوان افزایش تعداد این مجلات را مانند سال های گذشته انتظار داشت. همه روزه بر تعداد پژوهشگرانی كه برای انتشار نتایج پژوهش های خود از این شبكه استفاده میكنند، افزوده می شود. آنان می توانند اطلاعات تولیدی خود را در اختیار تمامی افرادی كه امكان دسترسی به این شبكه را دارند قرار دهند و از آنان نیز بخواهند، علاوه بر نظرخواهی، برای شان مدارك علمی مشابهی از همین رهگذر ارسال دارند یا با خود آنان همكاری مستمر داشته باشند (آیزنتاد و وینسنت 2002)
همه این فعالیت ها كه در بستر اینترنت انجام می گیرند و به گونه ای نوآوری، خلاقیت و سازندگی علمی محسوب میشوند، سبب تبلور شكل گسترده ای از اخلاق در میان كاربران می گردد كه اصطلاحاً «اخلاق سازنده» نامیده می شود.
تعامل و همزیستی جهانی: شكل گیری هویت پویا
واقعیت این است كه گسترش شبكه جهانی اینترنت فاصله ها را كم كرده و به ایجاد نوعی تشابه، به ویژه در جوانان، انجامیده است. اعضای كمیسیون توسعه سازمان ملل متحد (فلوریدی 2002) گزارش داده اند كه در گردهمایی های خود در شهرهای قارهه ای گوناگون، شاهد بوده اند كه جوانان خیلی شبیه به هم شده اند و این شباهت، با رنگ باختن مرز جوامع و رفتن به سوی نوعی جامعه اطلاعاتی و شبكه ای، بیشتر شده است.
اما باید توجه داشت كه به یمن گسترش وسایل ارتباطی و رسانه ها، جوامع مختلف اگر آگاهانه و با برنامه ریزی عمل كنند، می توانند برای تحولات مثبت از آن استفاده كنند و به نوعی همزیستی سالم جهانی دست یابند. مبارزه با مواد مخدر در سطح جهانی، حفظ محیط زیست، همبستگی انسان ها، احترام به حق حیات، محترم بودن حریم زندگی خصوصی افراد، احیای حقوق مادران و كودكان، تأكید بر عدالت جهانی، گرامی داشتن كرامت انسان ها و توجه به حقوق اقلیت های دینی و اجتماعی، توسعه پایدار و اجازه مطرح شدن سایر فرهنگ ها و ارزش ها مباحثی هستند كه می توانند با بهره گیری از همین فضای موجود اطلاعاتی، وجه دیگری را در تعامل فرهنگ ها نشان دهند.

نتیجه
امروزه ورود به دنیای مجازی و یا به عبارت بهتر زندگی در محیط های مجازی امری بدیهی به شمار می رود. لازمه تعامل در این محیط ها برخورداری از یكسری مهارت های فنی و رفتاری است. از مهمترین ویژگی های اینترنت ایجاد پیوندهای مناسب بین افراد در اقصی نقاط دنیا می باشد. فضایی كه درآن امكان ایجاد روابط انسانی و اخلاقی میسر است و می تواند كانونی برای ایجاد اخلاق سازنده انسانی نیز باشد. در نهایت با نزدیك كردن ملت ها به همراه تقویت تعامل و روابط انسانی صحیح میان آنها ، آرزوی دیرین بشر برای ایجاد آرمان شهر جهانی  یا به عبارت دیگر جهانی شدن میسر خواهد شد.

مراجع

دیلمقانی، میترا و رضا ثانی.1382. شهروند الكترونی در عصر اطلاعات فصلنامه رسانه سال 14، شماره 3 (پاییز) 61-66

كثرت گرایی فرهنگی
اصطلاح پدیده چندفرهنگی20 ما را به شناسایی و حتی گرامی داشتن دیگران، درست به همان گونه ای كه هستند، بدون سقوط به نژادپرستی، به شكل درست آن دعوت می كند. در این عصر، كلید واژه رایج تساهل و تسامح21 بود. این كلید واژه به معنای پذیرش تفاوت میان «ما» و «آنها» است اما در كاربرد امروزه خود انسان ها را به بردباری در برابر تفاوت های یكدیگر فرا می خواند (فلوریدی 2003). اینترنت، با جهان گستری چشمگیر خود، فرض را بر اعتبار همه دعاوی درباره حقیقت میگذارد، بدون آن كه در چاله نسبی گرایی محض بیفتد. نسبی گرایی بیش از حد شالوده هر گونه گزاره اخلاقی و همراه آن، شالوده های اخلاقی زندگی عمومی را سست می كند.
جهانگستری جامعه اطلاعاتی كه در قالب اینترنت تبلور یافته است راه را برای كسانی كه اقلیت نامیده میشوند و می خواستند صدایشان شنیده شود هموار ساخته است. بنابراین، پدیده چند فرهنگی كه مفهومی تناقض نما است هم بیانگر تنوع است و هم وحدت. تنوع لازمه جهانگستری است زیرا تجلی دلبستگی های محلی و هویت های خاص را مجاز می پندارد و در عین حال مستلزم وحدت است زیرا مروج مفهوم دهكده جهانی22 است (فلوریدی و سندرز 2002). پدیده چندفرهنگی را بسیاری عارضه ای می دانند كه خاص مرز ملی معینی است. در واقع، این پدیده به سرعت در حال گسترش به قلمرو بین المللی است. همانند نظام اقتصادی جدید، اهتمام برای نظام فرهنگی جدید تاریخ خاص خود را دارد. عصر چندفرهنگی با پیدایش اقتصاد اطلاعاتی كه محصول اینترنت است نخبگان اطلاعاتی، طبقه میانگین و به حاشیه رانده شدگان یا فرو طبقه را جانشین طبقات پیشین اشراف، متوسط و كارگر ساخت. جامعه جهانی اطلاعاتی كه شكل مجسم آن اینترنت می باشد، آرمان های تجددخواهانه را در زمینه خردورزی، نبوغ هنری و فردگرایی به سود ضدیت با سرمایه داری، تحقیر اخلاق سنتی و پیروی از برابرخواهی تندروانه طرد كرده است.
جهانی شدن و حقوق شهروندی
مسلماً یك شهروند در عصر چند فرهنگی دارای حقوق و امتیازات خاصی باید باشد. ازجمله حقوق مسلم و طبیعی آن حق دسترسی به اطلاعات است كه خود منجر به ایجاد حق دیگری به نام حق استفاده از امكانات و ابزارهای فناوری اطلاعاتی و ارتباطی است. به گونه ای كه یك فرد قادر باشد آزادنه به كاوش اطلاعات بپردازد و نیازمندی های اطلاعاتی خود را برآورده سازد. پس از آن آزادی بیان، و مسأله امنیت حریم خصوصی افراد است. برخی از چالش های جدید در این راستا عبارت است از: اداره حقوق فردی در عصر الكترونیك، محافظت در برابر سوء استفاده های الكترونیكی و اطمنیان از ایمنی تعاملات از طریق زیرساختارهای اطلاعاتی مناسب.
در هر سه دسته موارد مطروحه، عامل اخلاقی و ملاحظات اخلاقی شرط اصلی و ضامن بقای سالم در این عصر می باشد. هر شهروند در ازای خدمات و حقوقی كه از جامعه دریافت میدارد موظف به رعایت برخی موارد میباشد. زندگی در چنین جامعه ای نیازمند كسب یك سری یادگیری ها و رعایت آدابی (رفتارهایی) است كه انتظار میرود هر عضو در جامعه روی خطی23 بدان پایبند باشد.
جهانی شدن همه چیز را تحت الشعاع قرار می دهد و ساختار و ماهیت نظام های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را متحول می سازد. از طرفی جهانی شدن دو نسبت عمده با فرهنگ ملت ها برقرار می كند. نخست با تشدید كثرت گرایی درونی، فرهنگ را در آستانه تجزیه شدن قرار می دهد و سپس جهانی شدن با آغاز جهش بسوی حاكمیت جهان شمول راه را برای ادغام فرهنگ های ملی، تحت فرهنگی جهان شمول هموار می كند (دیلمقانی و ثانی 1382(
Coleman, K. Gwen. 2001. Android Arete: Toward a Virtue Ethic for Computational Agents Ethics and Information Technology 3(4) 247-265.
Eisenstadt M. and T. Vincent (eds.). 2000. The Knowledge Web: Learning and Collaborating on the Net, paperback edition with new introduction. London: Kogan Page.
Floridi L. 2002. What is the philosophy of information? Metaphilosophy, 33(1/2) 123-145. preprint available at: http://www.wolfson.ox.ac.uk/~floridi/
Floridi L. 2003. Information Ethics: An Environmental Approach to the Digital Divide Philosophy in the Contemporary World 9(1) 39-45. preprint available at: http://www.wolfson.ox.ac.uk/~floridi/
Floridi L. and Sanders J. W. 2002. Computer Ethics: Mapping the Foundationalist Debate Ethics and Information Technology 4(1) 1-9. preprint available at http://www.wolfson.ox.ac.uk/~floridi/